Ezber bozacak tarihi bir bilgi. Mevlana Celaleddin-i Rumi, Ahi Evren olarak bilinen fıkralarıyla, şakalarıyla tanıdığımız Nasreddin Hoca’yı öldürdü. Gerekçesi ise Moğol isyanına karşı direniş göstermesi… Öldüren kişi ise Mevlana’nın adamı olan Nurettin Caca…

Nasreddin Hoca’yı fıkraları, eğlenceli ev neşeli kişiliğiyle bilirizi. Tarih kitapların da yer almış olan Nasreddin Hoca, günümüzde hicivli sözleri ve fıkralarıyla ün salmıştır. Nasreddin Hoca, Anadolu Selçukluları döneminde Hortu ile Akşehir ve çevresinde yaşayan biri olarak biliriz. Ancak hoca ile ilgili bilgilerimiz sınırlıdır? Nasreddin Hoca’nın gerçekten kim olduğunu, asıl adının ne olduğunu hiç merak etmemiştir tarihçiler. Hocayı hep fıkralarıyla nesilden nesile anlatmışlardır. Mevlana Celaleddin-i Rumi de yine aynı dönemde hoca ile aynı tarihlerde yaşamış ve Nasreddin hoca ile tanışıklığı vardır. Zaman zaman siyasi olarak da karşı karşıya gelmişlerdir.

Nasreddin Hoca ile Ahi Evren aynı kişi

Aslında bir bilgiyi hatırlatarak başlayalım. Nasreddin Hoca ile Ahi Evren aynı kişidir. 13. yüzyılda Moğollar, Anadolu’yu işgal ettiklerinde Nasreddin Hoca yani Ahi Evren direnir ve bu işgale karşı direniş örgütler. Mevlana Celaleddin-i Rumi ise Moğollar ile iş birliği yapar. Ahi Evren ile Mevlana arasında, felsefi görüş farklılıklarının yanı sıra, bu nedenle de büyük bir mücadele vardır. Ayrıca, Ahi Evren’in Babailer ayaklanmasıyla da ilişkisi söz konusudur. Bu konuda tarihçi Prof. Dr. Mikâil Bayram’ın çok sayıda tezi ve kitapları da mevcuttur.

Nasreddin Hoca’ya Hâce Nasîrü’d-dîn Mahmûd el-Hoyi de diyorlar

Hace Nasirü’d-dîn Mahmûd el-Hoyî (Nasreddin Hoca, Ahi Evren) 13. yüzyılda Selçuklular devrinde Kayseri’de uzun süre kadılık yapmış. I. Alaaddin Keykubat’ın iktidarı döneminde Konya’ya taşınmış, saray mektebinde hocalıkta bulunmuş. Daha sonra, Babailer ayaklanmasıyla ilişkili olduğu iddiasıyla 5 yıl hapis yatmış. Bir süre vezirlik yaptıktan sonra Kırşehir’e ve Akşehir’e giderek, Ahi teşkilatını kurmuş. Moğol istilasına karşı direnişe önderlik etmiş ve bu nedenle 1 Nisan 1261 günü Kırşehir’de öldürülmüş.

Nasreddin Hoca’yı Mevlana mı öldürttü?

İşte Nasreddin Hoca’nın ölmüyle ilgili tarihçi Mikail Bayram ve tarihçi Ümit Doğan çok önemli tespitlerde bulunuyorlar. Hatta bu konuda referans olarak da Halil İnalcık da gösteriliyor. Nasreddin Hoca’nın ölümü normal bir ölüm değil ve Moğol istilasına karşı onlarla iş birliği yapan Mevlana tarafından Nuretttin Caca’ya öldürtüldüğü bilgisi var. Hocanın öldürülme sebebi ise Moğollara karşı direniş göstermesi ve örgütlenmeye girişmesi…

İşte tarihçi Ümit Doğan’ın bu konuda yazdıkları

Mevlana, Anadolu’yu işgal eden Moğollar’la işbirliği yapmıştır. Moğol ordusu Anadolu’yu baştan başa yakıp yıkmış, yapılan katliamlar ta Afrika’dan duyulmuştur.

Moğol işgaline karşı direnişin sembolü olan Ahi Evran’ı öldüren kişi Mevlana’nın yakın dostu ve müridi Nurettin Caca’dır. Asıl adı “AHİ EVREN HÂCE NASÎRÜ’DDİN” olan Ahi Evran, Prof. Dr. Mikail Bayram’ın da ifade ettiği gibi, bildiğimiz Nasrettin Hoca’dır.

Mevlana, Ahi Evran’ın (Nasreddin Hoca) kendi müridi ve Moğollar’ın adamı Nurettin Caca tarafından öldürülmesinden duyduğu memnuniyeti ifade etmek için 45 beyitlik bir şiir yazmıştır.

Mevlana Türkçe bilmemektedir. Mevlana’nın oğlu Sultan Veled ve torunu Ulu Arif Çelebi’de tıpkı Mevlana gibi Moğol tarafını tutmuşlardır.

Mevlana Velilerin Peygamberlerden üstün olduğunu, savaşa giden sahabelerin eşleri tarafından aldatıldığını, kendi yazdığı Mesnevi’nin Kur’an-ı Kerim’le eşit olduğunu iddia eder.

Mevlana’nın arası Hacı Bektaş Veli ile de iyi değildir. Mevlana Hacı Bektaş’tan şeytanın kardeşi diye bahsederken, Hacı Bektaş bir mektubunda Mevlana’ya “Ne iştesin, ne istiyorsun? Dünyada kopardığın bu kıyamet nedir? diye sormuştur.

Bir başka mektupta ise Hacı Bektaş Mevlana’ya demiştir ki: “Eğer aradığını buldunsa sus, bulmadınsa saldığın bu gürültü nedir? Kendini insanoğullarının manzuru yaptın. Halkın bu kadar hanümanını (evini barkını) yıktın. Nedir bu hal?”

Son olarak, “Ne olursan ol gel” sözü Mevlana’ya ait değildir. Horasanlı mutasavvıf ve şair Ebu Said Ebu’l Hayr’a aittir.

İzleyin: Ahi Evren (Nasreddin Hoca) -Mevlana Mücadelesi

Twitter’dan paylaştı

Ümit Doğan’ın ayrıca Twitter üzerinden bu konuda uzun bir yazı da paylaştı.

İşte o yazı:

  • Ahi Evran (Evren) Nasîrüddin Mahmûd Azerbaycan’ın Hoy kasabasından doğmuştur.
  • Horasan ve Maveraünnehir’de eğitim almış, Fahruddin Razi’nin talebesi olmuştur. Bağdat’ta Fütüvvet Teşkilatı’na girmiştir.
  • Kayınpederi Şeyh Ehvadüddin Kimrani ile Anadolu’ya gelerek Kayseri’ye yerleşmiş, ilk Ahi teşkilatını burada kurmuştur. 1255’te I. Alaeddin Keykubad’ın isteği üzerine Konya’ya gitmiştir.
  • Günümüzde “tabak” dediğimiz “debbağ” yani dericilerin piri olan Ahi Evren’in atölyesinin mahzeninde yılan beslediği ve yılan derisinden kırbaç ve kemer ürettiği ifade edilmektedir.
  • Ahi Evren dağlara çıkıp yılan yakalamakta ustadır ve yılanların zehrinden panzehir üretmektedir. Tıp alanında Kitabü’l Efai (Yılanlar Kitabı) adlı eseri yazmıştır. Yılanlar konusundaki ustalığı ona yılan ve ejder anlamına gelen “Evren” denilmesine sebep olmuştur.
  • 20 kadar eserinin olduğu bilinen Ahi Evren, Hacı Bektaş-ı Veli ve Sadreddin Konevi’nin yakın dostu, Eflaki’nin verdiği bilgiye göre Mevlana’nın baş düşmanıdır.
  • Ahi Evren, bildiğimiz Nasreddin Hoca mıdır? Prof.Dr. Mikail Bayram, Ahi Evren’in latifeler içeren iki kitabını ortaya çıkarıp Nasreddin hoca fıkraları ile karşılaştırmıştır. Bazı fırkaların bizzat aynı olduğunu, bazılarının arasında da büyük benzerlik olduğu görmüştür.
  • Nasreddin Hoca fıkralarında Ahi Evren’in hayatından izler bulunması, Ahi Evren’in bir dönem Akşehir’de yaşamış olması, Mevlana’nın Mesnevi’de onu Cuha (komik, güldüren kimse) diye nitelendirip hicvetmesi bu görüşü kuvvetlendirmektedir.
  • Mevlana ile Ahi Evren mücadelesinin başlaması II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde başladı. Mevlana ve çevresindekiler II. Gıyaseddin’e yakın bir siyasi çizgide iken, Türkmenler ve Ahiler Sultan’a muhalif bir tutum içindeydiler.
  • Sultan Alaeddin Keykubad Türkmen ve Ahi çevrelerin koruyucusuydu. Sultan Alaeddin’e büyük bir bağlılıkları bulunan Ahiler II. Gıyaseddin’in babası Alaeddin’i zehirleyerek tahta geçtiğini düşünüyorlardı.
  • Nitekim Ahi Evren II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Babai Hareketi’ne dahil olduğu gerekçesiyle tutuklandı. Bu sırada Baycu Noyan komutasındaki Moğollar Anadolu’ya girdi. Moğol işgali başladı.
  • Keyhüsrev’in ölümünden sonra saltanat naibi olan Celaleddin Karatay tutuklanan Ahi ve Türkmenler için af çıkardı. Ahi Evren’de böylece serbest bırakıldıktan sonra Denizli’ye gitti.
  • Moğol hakimiyetini istemeyen II. İzzeddin Keykavus tahta geçince Ahi Evren’i Denizli’den tekrar Konya’ya getirdi. Vezir ve atabek yaptı. Ahi ve Türkmenler Moğollara başkaldıran Keykavus’un etrafında toplandılar.
  • Şems-i Tebrizi’nin öldürülmesi olayı bu dönemde gerçekleşti. Eflaki’nin Vezir Nasreddin diye bahsettiği Ahi Evren’in dergahında yapılan bir törende Konya’nın şeyh ve alimleri bir araya gelmişlerdi.
  • Törenden sonra Şems, içlerinde Mevlana’nın oğlu Alaüddin Çelebi’nin de bulunduğu yedi kişi tarafından öldürüldü. Cesedi de Ahi Bedrüddin diye bilinen bir zatın bahçesindeki kuyuya atıldı.
  • Alaüddin Çelebi, Mevlana’nın oğlu olmasına rağmen bir Ahi idi ve Ahi Evren’in tarafında yer alıyordu. Mikail Bayram, Alaüddin Çelebi’nin Şems’i öldürenler arasında yer almasını Sipahsalar’ı kaynak göstererek Kimya Hatun ile ilişkilendirmektedir.
  • Buna göre Mevlana’nın Şems’e nikahladığı 15 yaşındaki cariye Kimya Hatun, 60-65 yaşlarındaki Şems’i istemiyordu. O aslında Mevlana’nın oğlu Alaüddin Çelebi’yi seviyordu. Alaüddin Çelebi’de ona aşıktı.
  • Mikail Bayram’ın Sipehsalar’dan naklettiğine göre Alaüddin Çelebi’nin dergaha gelip gitmesini Şems istemiyordu ve bir keresinde “Hey delikanlı, buradan geçersen ayağını kırarım” diyerek tehdit etmişti.
  • Eflaki’nin anlattığına göre ise Kimya Hatun zaman zaman Şems’ten uzaklaşıyor, Mevlana Kimya Hatun’u aratıp bulduruyor ve Şems’in yanına getirtiyordu.
  • Kimya Hatun, yine bir gün Şems’ten izinsiz bir yerlere gidip geri getirildikten üç gün sonra vefat etti. Bunun üzerine Şems Konya’yı tek edip Şam’a gitti.
  • Mevlana’nın diğer oğlu Sultan Veled, Şam’a giderek Şems’i buldu. Mevlana için tekrar Konya’ya getirdi. İşte Şems, bu gelişinden bir yıl kadar sonra öldürüldü.
  • )Öteden beri Moğol taraftarı olan Şems’in, Mevlana’nın kendi oğlunun da aralarında olduğu Ahiler tarafından öldürülmesi ile Mevlana ile Ahi Evren’in arasını iyice açılmış olmalıdır.
  • Nitekim Alaüddin Çelebi Şems’i öldürenler arasında olduğu için babasına asi olmuş, aile ocağından ve evlatlıktan atılmıştır. Şems’in öldürülmesinin ardından Ahi Evren ve Alaüddin Çelebi Kırşehir’e yerleştiler.
  • Bu arada Moğol hakimiyetini istemeyen II. İzzettin Keykavus’un yerine Moğol yanlısı hükümdar 4. Kılıçarslan tahta oturdu. Alıncak Noyan’ın gözetiminde Taceddin Mutez gibi Moğol idarecileri göreve başladılar.
  • Bu durumu istemeyen Türkmen ve Ahiler Anadolu’nun çeşitli yerlerinde ayaklandılar. Kırşehir’de de Ahi Evren ve çevresindekiler Moğol yanlısı bu iktidara karşı isyan başlattılar.
  • Mevlana oğlunu Kırşehir’den geri getirmek için girişimlerde bulundu. Oğluna yazdığı şiirde Ahi Evren’e (yılana) uyup gittiği için şöyle sitem ediyordu: “Ey sevgili hata ettin, bir başka sevgiliye koşulup gittin. (…) Dedim sen bir balıksın, YILANLA NİYE ARKADAŞSIN? Ey yanlış iş yapan yine yalana koşulup gittin.”
  • Bir başka şiir de açıkça dönmesini istiyordu: “Ey can, gurbet illerde daha ne kadar duracaksın, dön gel artık. (…) Geri dön, çünkü o mecliste senin kıymetin bilinmez. Yüreği taş kesilenlerle oturma. Çünkü sen benim soyumun incisisin.
  • Mevlana oğlu Alaüddin Çelebi’ye Konya’ya dönmesi için üç mektup yazdı. Bir mektuplardan birinde Kırşehir Emiri Seyfüddin Tuğrul’a on kez ricada bulunduğunu söyler ve evinden ayrılmamasını söyleyip geri dönmesini ister.
  • Alaüddin Çelebi babasının bütün çabasına rağmen Kırşehir’den ayrılmamıştır. Moğol yönetimi, Kırşehir’de Ahi ve Türkmen isyanının bastırılması için Cacaoğlu Nureddin’i (Cacabey, Nureddin Caca) görevlendirir.
  • Cacaoğlu Nureddin, emrindeki orduyla Kırşehir üzerine yürür ve ay tutulmasının olduğu bir gecede Kırşehir’deki Ahileri katleder. Bu katliamdan Ahi Evren ve Mevlana’nın oğlu Alaüddin Çelebi’de sağ çıkamamışlardır.
  • Aksarayî bu katliamı şöyle anlatır: “Kırşehir emirliği Nuruddin Caca’ya verildi. Orduyla onun üzerine geldi. Bir süre muhasara edildi. Onu kaleden söküp attılar
  • Hariciler ki ona uymuşlardı kamilen öldürüldüler.” Burada “hariciler” diye tabir edilen Türkmenlerdir. İsyancı denilen Türkmenlerin Nureddin Caca’yı bir süre şehre sokmadıkları, şehir düşünce de öldürüldükleri anlaşılıyor.
  • Mevlana Ahi Evren’in öldürülmesinden duyduğu memnuniyeti dile getiren bir şiir yazmıştır:
  • Alaüddin Çelebi’nin cenazesi Konya’ya getirildiğinde Mevlana oğlunun cenaze namazını kıldırmamıştır.
  • Abdülbaki Gölpınarlı ve bazı araştırmacılar bunun sebebini Mevlana’nın oğluna Şems’in ölümünde rol oynadığı için kırgın olmasına bağlarlar. Ancak Mevlana’nın oğluna yazdığı mektuplar onu affettiğini açıkça göstermektedir.
  • Mikail Bayram ise Şems’i ölümünde rol almasının Alaüddin Çelebi’yi sadece katil yapacağını ve İslam hukukunda katillerin değil “baği” yani devlete isyan edenlerin cenaze namazının kılınmayacağını söyler.
  • Mikail Bayram’a göre Mevlana’nın oğlunun cenaze namazını kıldırmayışının sebebi “Moğol yönetimini meşru devlet, oğlunu da meşru devlete isyan eden” olarak görmesidir.
  • Mevlana’nın Hacı Bektaş-ı Veli ile de iyi ilişkiler içinde olmadığı görülmektedir. Hacı Bektaş-ı Veli’nin hayatı hakkında bilgi veren ana kaynak durumundaki Vilayetname’de geçen bir anekdot şu şekildedir:
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Cacaoğlu Nureddin’e böyle şikayet edilir: “Saru Kırşehri’ne doğru yola çıktı. Nureddin Hoca’ya vardı. ‘Sultanım’ dedi, ‘kardeşimin evine bir derviş geldi, garip halli bir kimse. Kalkıp bir yere gitmez. Bir adam gönderin de bu dervişi ordan yollasın.’
  • Cacaoğlu Nureddin, bir adamını gönderir. Adam Hacı Bektaş’ın gitmesini ister. Hacı Bektaş adama “mülk sahibi gibi konuşuyorsun, beni buradan kimse çıkaramaz. Var git yoluna” diye cesaretli konuşunca Cacaoğlu Nureddin bu kez kendisi atına atlar, Hacı Bektaş’ın yanına gelir.
  • Cacaoğlu Nureddin Hacı Bektaş’a namaz kılalım der. Caca’nın adamları Hacı Bektaş’a abdest alması için su getirirler. Getirdikleri su kıpkırmızı kan olur. Hikayenin devamı Mevlana’nın hayatı hakkında bilgi veren ana kaynak durumundaki Ariflerin Menkıbeleri’nde yer almaktadır:
  • Cacaoğlu Nureddin, Mevlana’nın yanına gidip başından geçeni anlatır. Burada Mevlana Hacı Bektaş-ı şeytanın kardeşi olarak niteler.
  • Ariflerin Menkıbelerinde Hacı Bektaş-ı Veli’nin namaz kılmadığı ve şeriata uymadığının vurgulandığı görüyoruz.
  •  Caca’nın adamlarının Hacı Bektaş-ı Veli’ye abdest alması için döktüğü suyun kan olması ne anlam ifade ediyor? Hacı Bektaş, Caca’ya yaptığı katliamlardan dolayı “kanla abdest alıyorsun” mesajı vermiş olabilir mi?
  • Ariflerin Menkıbeleri’nde Hacı Bektaş-ı Veli’nin Mevlana’yı kıskandığını iddia eden bir anekdot yer almaktadır. Kıskanma iddiasından daha önemlisi ise Hacı Bektaş’ın Mevlana’ya yazdığı mektuplardaki ifadeleridir:
  • Hacı Bektaş-ı Veli bir mektubunda Mevlana’ya “Ne iştesin, ne istiyorsun? Dünyada kopardığın bu kıyamet nedir? diye sormuştur.
  • Bir başka mektupta ise Hacı Bektaş Mevlana’ya diyor ki: “Eğer aradığını buldunsa sus, bulmadınsa saldığın bu gürültü nedir? Kendini insanoğullarının manzuru yaptın. Halkın bu kadar hanümanını (evini barkını) yıktın. Nedir bu hal?”

 

Benzer haberler
Masterchef’te Acılı Yaşam Hikayesi Gözleri Doldurdu! Jüri ve İzleyenler Göz Yaşlarını Tutamadı!

Ekranların sevilen uzun soluklu yarışma programı Survivor 6 aylık sürecin ardından sona erdi. Programın bitmesi ile aynı kanalda yayınlanan bir Devamını oku

Müge Anlı’dan Skandal Veda! Bir Daha Geri Gelmeyecek Yerine Geçen İsim İse Şok Yarattı! Öküz Gibisin Dedi

Müge anlı geçtiğimiz hafta ATV ekranlarında veda yaptı. Sunduğu programda sezon finali olması ile beraber ekranlara veda eden isim, bir Devamını oku

Son Dakika Müge Anlı da Sezon Finalinde Çarpıcı Gelişmeler Ve İddialar Komşudan Geldi! Komşu Her Şeyi İtiraf Etti

ATV'nin sevilen programı Müge Anlı İle Tatlı Sert programında günlerdir konuşulan anne babanın 3 yıl önce öldürülmesi ile ilgili cinayet Devamını oku

Bim 2 Temmuz Aktüel Ürün Listesi! İşte Gelecek Ürünler

2 Temmuz 2021 tarihinden bu yana kampanyalı ürünler için satış başlayacak. 2 Temmuz 2021 tarihinden itibaren ankastre set, zücaciye ürünleri, Devamını oku

Yalova’da Kalbine 13 Santimetrelik Korkuluk Hançer Gibi Saplandı!12 Yaşındaki Çocuğun Mucize Kurtuluşu

Kalbine hançer gibi korkuluk saplanan Hamza Dağ, demirden kurtulup evine gitti. Eve yetişen Dağ, ailesi tarafınca acile kaldırılırken kalbi daha Devamını oku

Galler Kraliyet Hesapları Halka Açıldı! Ortaya Çıkan Rakamlar İse Oldukça Ürpertici

Galler prensi Charles oğluyla ilgili olay açıklamalarda bulundu. Yapılan açıklamanın içeriğinde Prens Charles, oğlu Harry'nin parasını kesmediğini iddia etti. Oğlu Devamını oku

Otomobili Olan Herkesi İlgilendiriyor! Yeni Durum Herkesi Sevindirecek! İşte Alınan Karar

Yaşanan son dakika gelişmesi ile birlikte sigorta poliçeleri ile ilgili kanun resmi anlamda yasalaştı. Trafik sigorta poliçesi fiyatlarda büyük bir düşüş başlayacağı Devamını oku

Baba Kendi Kızına Tacizde Bulundu! Akıl Almaz Olayı Raporda Doğruladı! Mahkeme Bakın Ne Karar Verdi

İstanbul'da yaşanan olayda 17 yaşında olan T.K. öz babası tarafından 7 8 yaşından itibaren istismara maruz kaldığı ortaya çıktı. Küçük Devamını oku