İstanbul’da tehlike kapıda… Bu tehlike karşısında 30 yıl önce uygulanan bir yöntem önerildi. 1990’da SHP’li belediye başkanı Nurettin Sözen zamanında uygulanan yağmur bombası uygulaması şimdi de tartışılıyor. Bakalım Ekrem İmamoğlu döneminde İstanbul’a yağmur yağdırmak için yağmur bombası mı atılacak? Peki yağmur bombası nedir? Yağmur bombası nasıl atılır? Yağmur bombası yağmur yağdırıyor mu?

İstanbul’da kuraklık kapıda. İSKİ’nin son açıkladığı rakamlara bakılacak olursa İstanbul’daki barajların doluluk oranı yüzde 19,62. Bu oran 2020 yılının en düşük rakamı. İstanbul’da günlük 3 milyon metreküp su kullanımı düşünüldüğünde İstanbulluların 2 aylık suyu kalmış durumda.

Beklenen yağmurlar yeteri kadar yağış getirmediği takdirde İstanbul’da yazın su kıtlığı yaşanacak. İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, İstanbul’da su kesintilerinin olmayacağını belirterek, susuzlukla ilgili çalışmaların olduğunu söyledi.

İstanbul’un susuzluk sorunuyla ilgili en dikkat çekici açıklamayı Mimarlar ve Mühendisler Odası Başkanı Ali Uğurlu yaptı. Uğurlu, “Üzerinde bulundukları akarsuların sadece akımlarını alabilen Melen ve Yeşilçay Regülatörlerinden, kuraklık nedeniyle beklenilen miktarda su alınamamaktadır. Sakarya Nehrinden su almak da halk sağlığı bakımından son derece sakıncalıdır. Bugünkü tarih itibarıyla İstanbul İçme Suyu Barajlarında içme ve kullanma suyu elde edilebilecek nitelikteki su miktarı yaklaşık olarak 138 milyon metreküp kadardır. Bu duruma göre barajlarda İstanbul‘a en fazla 45 gün yetecek kadar su kalmıştır” dedi ve İstanbul’a yağmur bombası atılması gerektiğini söyledi.

Uğurlu, “Vakit kaybetmeden önlem alınması gereklidir. İstanbul‘un Su Yöneticilerinin su kısıntısı, hatta yağmur bombası gibi seçeneklerden en az birine derhal karar vermesi gerekir” dedi.

1990’da İstanbul’da Nurettin Sözen zamanında uygulandı

Hava modifikasyonuna ilişkin modern teknoloji 1940’lı yılların sonunda gümüş iyodun, bulut damlacıklarının buz kristallerine dönüştürülmesinde kullanılmasıyla ortaya çıkmıştır.

Günümüzde birtakım ülkeler enerji talebini karşılamak, dünya üzerindeki kurak ve yarı kurak bölgelerde azalan su kaynaklarını tekrar zenginleştirmek, varolan kaynakların seviyesini artırmak için yüzden fazla hava modifikasyon projesi yürütmektedir. Bulut tohumlama yöntemi 1960’lı yıllardan itibaren ABD’de geliştirilmiş ve günümüze kadar uygulanmaya devam edilmiştir. Yağmur bombası yöntemi ülkemizde ilk olarak 1990 yılında İstanbul’da İSKİ tarafından uygulanmıştır. O dönemin belediye başkanı da SHP’den seçilen Nurettin Sözen’di. Farklı zaman dilimlerinde İstanbul Ankara ve İzmir’de de kısa süreli olarak aynı yöntemden faydalanılmıştır. Dünyada 24 ülke bulut tohumlama yöntemini daha fazla yağış sağlamak için kullanmaktadır.

SON HABER  Dünyanın en pahalı iPhone 12’si hangi ülkede? İşte cevabı!

Nasıl yapılır?

Bulut tohumlanmasındaki ilk uygulamalarda, Vincent Schaefer ve Irving Langmuir (1940’lı yılların sonuna kadar) bulutları tohumlamak için uçaktan, ezilmiş kuru buz (katı CO2) parçacıkları attılar. Bulutun içine atılan küçük parçacıklar, havayı yeni sıvı damlacıkların oluşabileceği sıcaklığa kadar soğutur ve damlacıklar -40°C sıcaklığın altında donar. Sonra yeni oluşan bu buz kristalleri birikme ile yağış olarak düşecek kadar büyür.

Resimde uçaktan gümüş iyodür dumanı püskürterek gerçekleştirilen bir bulut tohumlama işlemi görülmektedir

1947’de Bernard Vonnegut, gümüş iyodürü bulut tohumlama işleminde kullandı. Gümüş iyodür, buz kristaline benzer bir kristal yapısına sahip olduğu için -4°C ve daha düşük sıcaklıklarda etkili bir buz çekirdeği olarak hizmet eder. Gümüş iyodürü kullanmak, kuru buzdan daha kolaydır . Çünkü bir uçağın kanadından çıkan veya yer yüzeyindeki kaynaklardan çıkan yanıcı maddelerden buluta taşınabilir. Diğer maddeler örneğin kurşun iyodür ve bakır sülfür de etkili buz çekirdeği olmasına rağmen, gümüş iyodür bulut tohumlama işlemlerinde en yaygın olarak kullanılmaktadır.

Uçak kanadına takılmış bulut tohumlama fişekleri

Bulutlara uçaktan bomba atmak

Yağmur yağdırmak için yapılan herhangi bir bulut tohumlama işleminde birinci problem tohumlamaya uygun bulutun bulunmasıdır (tohumlama bulutları oluşturmaz). Bulut tohumlama işlemindeki ikinci problem ise, yoğunlaşma çekirdeği olarak hizmet edecek olan higroskopik maddelerin, bulut içindeki en uygun yere zamanında ve doğru miktarda ulaştırılmasıdır. Ayrıca, iyi bir sonuç almak için bulut soğuk olmalıdır. Bulut tohumlamasında bulut partiküllerinin büyümesine neden olan buz kristali yöntemi kullanıldığı için, en azından bulutun bir parçası süper soğumuş olmalıdır. Bir bulut sistemindeki yağış tahmin edilebiliyorsa, o bulut sistemine yapılacak suni bulut tohumlamasının etkilerini kestirmek oldukça kolay olmaktadır. Suni yağış oluşturabilmek için genelde aşağıda belirtilen bulut sistemlerinde, bulut tohumlama işlemi yapılmaktadır.

SON HABER  WhatsApp kullanıcıları dikkat! WhatsApp’te hızla yayılan dolandırıcılık yöntemi

Gümüş iyodür içeren bulut tohumlama fişekleri

Atılan bombalar ne yapıyor?

Bulut tohumlama işlemlerinde en zor iş, çekirdek olarak görev görecek küçük parçacıklarla bulutu doğru bir şekilde tohumlamaktır. Günümüzde bulut tohumlama ile ilgili çözülmesi gereken birçok teknik problemler vardır. Bu problemlerin en büyüğü gümüş iyodür (AgI) gibi suni yoğunlaşma çekirdeklerinin, bulut içindeki en uygun yere ulaştırılmasıdır. Suni yoğunlaşma çekirdekleri bulut içine havadan ve yerden olmak üzere iki farklı yolla ulaştırılır:

Havadan tohumlamada uçaklar sunu yoğunlaşma çekirdeklerini bulutun 1-Tepesinden içine, 2- İçine girerek, 3- Tabanından yukarı akımlar ile bulutun içine bırakabilirler.

Havadan tohumlamada uçaklar ile söz konusu çekirdekler, bulutun tepesinden, bulutun içine girilerek veya tabanından bulutun içine bırakılabilir. Uçakların yoğun hava trafiği yaşanan havalimanlarında kuleden izin alarak zamanında kalkıp uçuşunu gerçekleştirmesi önemli bir problemdir. Yerden tohumlamada, Rusların yaygın olarak kullandığı havan topları ve roketler ile beraber renkli dumanlar çıkartan ateşe bezer bir işlevi olan yer jeneratörleri kullanılır. Bütün bunlardan roketler, en pahalı fakat en isabetli olan tohumlama yöntemidir.

Gümüş iyodür içeren bulut tohumlama fişekleri

Sıcaklığı -5 °C üzerinde olan sıcak bulutlar ise yağmur üretmek için tohumlandığında, küçük su damlaları ve kimyasal tuz parçacıkları bulut tabanına enjekte edilir. Bu partiküller düşey hareketle bulut içine taşındığında, çarpma ve yapışma işlemi ile de büyüyen büyük bulut damlacıkları meydana gelebilir. Fakat bu metodun kullanılmasıyla elde edilen sonuçlar güvenilir bulunmamıştır.

SON HABER  Geçtiğimiz yıl Türkiye'de en çok hangi telefonlar satıldı? İşte sıralama

Kanatlara takılı brülörlerin saldığı gümüş iyodür dumanı, yükselen havayı, belirli fırtına bulutlarının sıfır derece altındaki iç bölüme doğru yöneltir. O yükseklikte gümüş iyodür parçacıkları, bulut suyunun etrafında donabileceği birer çekirdek işlevini görür. Yeterli ağırlığa ulaşan buz taneleri düşmeye başlar ve iniş sırasında eriyerek yağmura dönüşür. Kuramsal olarak bakıldığında, bu strateji sadece yağış miktarını artırmakla kalmaz, nemin bulutlar içinde yukarıya sürüklenerek dolu haline gelmesini de önler.

Benzer haberler
Meteoroloji’den 6 il için kuvvetli yağış ve ani sel uyarısı! Bu illerde yaşayanlar dikkat

Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) son tahminleri ile yarın (14 Aralık Pazartesi) için 6 il için ani sel, su baskını, yıldırım, Devamını oku

Çocuk parası yardımı nereden ve nasıl alınır?

Çocuk parası iki şekilde alınır. Bunlar; yeni doğan çocuk parası ve süt parasıdır. Yeni Doğan Çocuk Parası Nedir? Aile, Çalışma Devamını oku

Meteoroloji saat verdi! Fırtına, buzlanma ve don var, tedbirinizi alın

Meteoroloji Genel Müdürlüğü 3 bölge için bu gece saatlerinden sonra kuvvetli rüzgar ve fırtına uyarısı verdi.  Ayrıca yurdun doğu kesimlerinde Devamını oku

Milyonları ilgilendiriyor. İstanbulkart’ta yeni dönem! Telefonla otobüslere binebilirsiniz

İstanbulkart yanınızda değilse artık endişe etmeyin. Çünkü artık otobüslere telefonunuzdaki bir uygulama sayesinde binmeniz mümkün. Yani İstanbulkart mobil ile tüm Devamını oku

Facebook, Twitter ve Instagram’da yeni dönem başladı, reklam yasağı geldi

Ekim ayında yasa çıktı, sosyal medya şirketlerine büyük cezalar kesildi. Gerekçe ise Türkiye’de temsilcilik açmamaları. Türkiye’de temsilcilik açan iki şirket Devamını oku

2021’de Kurban Bayramı’nda 9 gün tatil var. 2021 tatil günleri ne zaman?

2021 yılında kaç gün resmi tatil var? Herkes bu sorunun cevabını arıyor, çünkü resmi ve özel sektörde çalışanlar tatil planlarını Devamını oku